Jet lag – co to jest i jak sobie z nim radzić?

Pierwsza noc po długim locie. Wszyscy dookoła śpią, a Ty o 3:00 nad ranem leżysz z szeroko otwartymi oczami i zastanawiasz się, co jest nie tak. Następnego dnia o 15:00 powieki same się zamykają, choć przed Tobą jeszcze tyle do zobaczenia.

Spokojnie, nic złego się nie dzieje. To jet lag – i dopada niemal każdego, kto leci daleko. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest, po czym go poznać i co zrobić, żeby pierwsze dni wyprawy nie minęły Ci w półśnie.

Co to jest jet lag?

Jet lag to zespół nagłej zmiany strefy czasowej. Pojawia się, gdy w krótkim czasie przelatujesz przez kilka stref czasowych, a Twój organizm nie zdążył jeszcze przestawić się na nowy czas.

 

Nasze ciało działa według wewnętrznego zegara biologicznego. To on mówi nam, kiedy być głodnym, kiedy mieć energię, a kiedy się położyć spać. Dużą rolę odgrywa światło, które wpływa na wydzielanie melatoniny – hormonu ułatwiającego zasypianie. Samolot przenosi nas na drugi koniec świata w kilkanaście godzin, ale zegar biologiczny przestawia się znacznie wolniej.

 

Jet lag może Cię dopaść już po przekroczeniu trzech stref czasowych. Na dalekich wyprawach różnica jest dużo większa: Peru jest 6–7 godzin za Polską, Japonia 7–8 godzin przed nami, a Nowa Zelandia w lutym aż 12 godzin przed nami.

Objawy jet lagu

Lot na wschód czy na zachód – co jest trudniejsze?

Trudniej jest lecieć na wschód. Dzień się wtedy skraca, a organizm musi zasnąć wcześniej, niż jest do tego przyzwyczajony. Tak jest w drodze do Japonii, Indonezji czy Nowej Zelandii.

Lot na zachód zwykle znosi się łatwiej. Dzień się wydłuża, więc wystarczy wytrwać kilka godzin dłużej, zanim pójdziesz spać. Tak jest w drodze do Peru, Boliwii czy Kolumbii – tu typowym objawem jest budzenie się w środku nocy i wielka senność wczesnym wieczorem.

 

Ile trwa jet lag?

Większość osób czuje się wyraźnie lepiej po kilku dniach od przylotu. U niektórych powrót do pełni sił trwa nawet tydzień. Im więcej stref czasowych przekroczysz, tym dłużej organizm będzie się przestawiał – i tym bardziej opłaca się mu w tym pomóc.

Jak oswoić jet lag? Porady krok po kroku

Przed wylotem

  1. Przesuń rytm dnia. Na kilka dni przed wylotem zacznij przesuwać godziny snu i posiłków w stronę czasu docelowego – najlepiej o około 30 minut dziennie.
  2. Wyjedź wyspana. Ostatnie dni przed podróżą bywają nerwowe, ale niedobór snu na starcie tylko pogłębi zmęczenie po przylocie.
  3. Pij dużo wody. Nawodnienie zaczyna się jeszcze przed lotem.

W samolocie

  1. Przestaw zegarek od razu po wejściu na pokład. Od tej chwili żyj według czasu w miejscu docelowym.
  2. Śpij, jeśli tam jest noc. Jeśli jest dzień, postaraj się nie zasypiać na długo.
  3. Pij wodę, odpuść alkohol, kawę i energetyki. Odwadniają i rozregulowują sen.
  4. Jedz lekko. Ciężkie posiłki dodatkowo obciążają żołądek, który i tak ma ciężki dzień.

Po przylocie

  1. Wytrwaj do lokalnej pory snu. To najważniejsza zasada pierwszego dnia, nawet jeśli senność jest ogromna.
  2. Drzemka – maksymalnie 30 minut. Dłuższy sen w ciągu dnia utrudni zasypianie w nocy.
  3. Wyjdź na słońce. Światło dzienne pomaga zegarowi biologicznemu przestawić się na nowy czas.
  4. Ruszaj się. Spacer po nowym miejscu to najlepszy sposób na popołudniowy kryzys.
  5. Nadal pij dużo wody.

Po powrocie do domu – o tym wiele osób zapomina

Jet lag nie kończy się na wyprawie. Po powrocie Twój organizm musi przestawić się jeszcze raz – tym razem z powrotem na czas polski. Często jest to nawet trudniejsze, bo zmęczenie po intensywnej podróży nakłada się na powrót do codziennych obowiązków. Pamiętaj też, że kierunek się odwraca. Z Ameryki Południowej wracasz na wschód, więc powrót z Peru czy Kolumbii bywa bardziej odczuwalny niż sam wylot.

  1. Zaplanuj dzień buforowy. Jeśli możesz, nie wracaj do pracy następnego dnia po przylocie.
  2. Nie planuj ważnych spotkań i decyzji na pierwsze dni po powrocie.
  3. Stosuj te same zasady co na miejscu: światło dzienne, krótkie drzemki, sen o zwykłej porze i dużo wody.
  4. Uważaj za kierownicą. Senność i gorsza koncentracja po długim locie to złe połączenie z jazdą samochodem z lotniska.
zachód słońca Salar de Uyuni

Najczęściej zadawane pytania

Od ilu stref czasowych pojawia się jet lag?

Jet lag może pojawić się już po przekroczeniu trzech stref czasowych. Im większa różnica czasu, tym zwykle silniejsze objawy.

 

Czy jet lag mija sam?

Tak. To stan przejściowy i zwykle mija po kilku dniach, choć u niektórych osób trwa do tygodnia. 

 

Czy można uniknąć jet lagu?

Całkowicie – raczej nie, ale można go wyraźnie złagodzić. Najwięcej dają: przestawienie się na czas docelowy już w samolocie, światło dzienne po przylocie i dotrwanie do lokalnej pory snu.

 

Gdzie jet lag jest najbardziej odczuwalny?

Tam, gdzie różnica czasu jest największa. Z Polski to przede wszystkim Nowa Zelandia i Australia, a także Japonia i Indonezja. Pamiętaj, że lot na wschód zwykle znosi się gorzej niż na zachód.

Przewijanie do góry